www.niezapominajki.pl

Canis lupus – wilk. Pierwotnie zasiedlał tereny Eurazji i Ameryki Północnej. Obecnie jest gatunkiem z listy zagrożonych. W Polsce spotkać go można w Karpatach i na wschodzie kraju. Są to województwa małopolskie, podlaskie i podkarpackie. W Karpatach liczebność tego gatunku sięga 214 sztuk, na Roztoczu 93, a w puszczach północno – wschodniej Polski 211.  Ewolucja tego gatunku jest bardzo skomplikowana. Dzisiaj możemy stwierdzić z całą stanowczością, że pierwszym prawdziwym przodkiem wilka z podrodzaju lupus był Canis donnezani, żyjący 3-4 mln lat temu, zaś 2 mln lat temu powstał pierwszy prawdziwy gatunek wilka Canis edwardii, od którego wprost wywodzi się dzisiejszy wilk szary – czyli nasz europejski gatunek wilka Canis lupus. pies domowy, kojot, dingo, wilk czerwony i etiopski kaberu. Wilk należy do rodziny psowatych, a więc i sylwetką przypomina psa. Jednak ma bardziej wydłużony tułów, węższą klatkę piersiową. Długie nogi pozwalają mu prowadzić wytrwały pościg, nawet w kopiastym śniegu. Głowę ma dużą, szerokie czoło i skośnie ułożone oczy, świecące w nocy. Ogon ma puszysty, lekko opuszczony. Ubarwienie wilka jest bardzo różnorodne: białe, czarne, szare i brązowe, najczęściej mieszane z przewagą jedynie którejś z tych barw. Wazy ok. 60 kg, jest wysoki do 85 cm, a długość jego ciała wynosi 130 cm.

Wilki żyją w stadach rodzinnych – takie stada nazywamy watahami: najczęściej jest to para rodziców, potomstwo a lat ubiegłych i dalsi krewni. Liczba osobników w grupie dochodzi do 10. Są to zwierzęta terytorialne: terytorium jednego stada może dochodzić do 50 km kwadratowych. Zależy to od  zasobów pokarmowych (zwierzyna płowa), także od znakowania zapachowego terenu (moczem, kałem, a także za pomocą gruczołów zapachowych rozmieszczonych na całym ciele).

Stadem zarządza tzw. para alfa – basior i wadera. W stadzie każdy wilk ma ściśle określoną pozycję społeczną, co  przejawia się m.in. kolejnością jedzenia upolowanej zdobyczy. Zależności te podkreślają dodatkowo konkretne zachowania i gesty np. podniesiony ogon i uszy – dominacja, skulony ogon, kładzenie się na grzbiecie – poddaństwo. Całkowicie poza wszelką hierarchią stadną pozostają młode – opiekują się nimi zgodnie i rodzinnie wszyscy w stadzie. Bardzo ważne są w stadzie sygnały dźwiękowe – szczekanie (ostrzeżenie), warczenie (agresja), skomlenie (uległość lub prośba), piski (zabawa), wycie (zacieśnianie więzów grupy, w przyjaznej atmosferze). Co ciekawe, podczas wycia nic nikomu złego stać się nie może – również człowiekowi, warto o tym wiedzieć.

Typowe siedlisko wilka to obszar leśny – górski i nizinny, także torfowiska i bagna w pobliżu kompleksów leśnych., trudno dostępne uroczyska. Gniazdo zakładane jest również w miejscu najbardziej niedostępnym. Wykorzystywana jest świeżo wykopana nora, czasami jama lisia czy borsucza. W takim stadzie rozmnaża się tylko 1 para, ruja ma miejsce w styczniu i w lutym. Po ok. 65 dniach młode rodzą się na przełomie marca i kwietnia. Szczenięta wilka rodzą się w liczbie 4-6, oczy otwierają po 2 tygodniach. Na początku pija mleko, później już zjadają mięso. Wilk to zwinne i wytrzymałe zwierzę. Niestraszny mu głód, długie wędrówki. Podczas 1 wyprawy łowieckiej wataha może przebyć kilkadziesiąt kilometrów. Jest inteligentny, ma dobra pamięć, kojarzenie, słuch i węch.

Wilk ma wiele sposobów, aby polować. Stosuje polowanie z nagonką, lub skryte skradanie się maksymalnie blisko i atak w ostatniej chwili.  Wilki polują na zwierzynę płową (sarna, jeleń, łoś), dzik, zjadają padlinę, atakują zwierzęta domowe. W sprawie polowań wataha dysponuje bardzo wąsko wyspecjalizowanymi członkami stada. Są więc wilki – tropiciele, lokalizujące przyszłą zdobycz; wilki – naganiacze, a także wilki – atakujące ofiarę.Dopóki starcza zwierzyny płowej, wilki ignorują stada zwierząt hodowlanych. Jednak niektóre z nich, jeśli nabędą takiego zwyczaju, atakują wyłącznie słabo strzeżone stada. Wg badań naukowych około 10% watah w ten sposób ułatwia sobie polowania.Latem wilki za dnia drzemią a nocą wyruszają w poszukiwaniu pożywienia, zdarza się że za dnia także wędrują, Zimą mogą być aktywne całą dobę zależnie od sytuacji. W okresie letnim gdy żyją mniejszymi watahami polują raczej na zwierzynę mniejszą taką jak myszy czy zające, sporadycznie na zwierzynę płową, ale wówczas tylko na osobniki nie nadążające za stadem - młode, stare, czy chore. Przykro o tym mówić, ale historia notuje, niestety, przypadki skrajne polowań na ludzi – dzieje się tak wtedy, gdy człowiek pozbawiony jest np. broni palnej i wilki zaczynają go traktować jako naturalną ofiarę, atakując ludzi w jego naturalnym środowisku – np. w terenie zabudowanym. Wtedy z reguły w 80% ofiarami są dzieci, a jeśli osoba dorosła – z reguły jest to kobieta. Tak było w latach 90-tych w dwóch indyjskich prowincjach gdzie zginęło łącznie ok. 200 osób, oraz w Rosji zimą, podczas I Wojny Światowej w okolicach Mińska i Kowna. Ostatnia napaść wilka na człowieka miała miejsce w Gruzji w 2009 roku.

W Polsce wilk podlega ścisłej ochronie zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 26 września 2001. Obecnie zakazane są jakiekolwiek polowania na wilki, wilk został wykreślony z listy gatunków łownych. Dopuszczalne są jedynie odstrzały osobników niebezpiecznych lub atakujących stada.

Człowiek od najdawniejszych czasów podziwiał i bał się jednocześnie wilka. Powstawały najróżniejsze wilcze legendy i podania na temat jego sprytu, wilczej wolności i dzikości.  Jego wizerunki odnajdziemy w malarstwie oraz literaturze,  także w heraldyce. Trudno poznać ten gatunek dokładnie. Wyzwoliło to w człowieku chęć podążania tropami tego tajemniczego gatunku. Temu zaś z kolei najbardziej sprzyja zimowa pora, bo najłatwiej podążać tropami odciśniętymi w śniegu. Wilk w kulturze odcisnął także swe piętno. Powstało zatem wiele utworów literackich, obrazów, przysłów, wierszy, pieśni i filmów z wilkiem w roli głównej. Wilcze kły pełniły rolę amuletów, wilk dostarczał imion nadawanych Indianom amerykańskim, był sprawca wiary w wilkołaki (patrz świetny klasyczny horror „Wolf” – z Jackiem Nicholsonem). Z wilkiem wiąże się legenda o żelaznym wilku, który przyśnił się Giedyminowi, i przyczynił się do powstania miasta Wilna. Polecam także bajkę de la Fontaine’a (w tłumaczeniu Mickiewicza) „Pies i wilk”. Do tego dochodzą dzieła Londona „Zew krwi” i Biały Kieł”, film „Tańczący z wilkami”, nie mówiąc już o bajkach „Wilk i zając” oraz baśń o Czerwonym Kapturku.  Nie zapominajmy również o sławnej wilczycy kapitolińskiej, która wykarmiła założycieli Rzymu – Romulusa i Remusa. Wilki stanowią motyw wielu obrazów, Fałata, Kossaka. W kulturze masowej powstało wiele zespołów muzycznych noszących wilcze miano – zespół – Wilki. W końcu powstało wiele przysłów i porzekadeł, w których wilk jest odnośnikiem: Nie taki wilk straszny, jak go malują. Nosił wilk razy kilka, ponieśli i wilka. Ciągnie wilka do lasu.Nie wywołuj wilka z lasu. Patrzeć wilkiem. Wilk w owczej skórze. Wilk morski. Wilczy bilet. Głodny jak wilk. O wilku mowa. Człowiek człowiekowi wilkiem. I cała masa innych. 

Wiadomości zebrała Fenologiczna Joanna.

Źródła – Przyroda polska 1 i 12 2011, Zwierzęta łowne – Leksykon przyrody 1988 Ssaki Polski – atlas 1976